همین و دیگر هیچ

pardeha — Sat, 05 Sep 2009 14:42:18 GMT

در ستایش ایرج زُهَری
-
نامش آشناست، انگار از سال‌های خیلی دور این نام را می‌شناسی، اما... کجا شنیده‌ای؟ از چه کسی؟ در کدام کتاب نانوشته؟ هر چه نامش را بیشتر تکرار می‌کنی بیشتر برمی‌گردی، برگشتی به صحبت‌های اولین معلمی که با تئاتر آشنایت کرد، استاد الهامی عزیز و یادت می‌آید که نام ایرج زُهَری را از او شنیده‌ای، او که وادارت کرد تا تاریخ تئاتر جهان را بخوانی و خلاصه کنی و همیشه از کتاب‌هایش می‌گفت که همسرش اوایل انقلاب از ترس مزدوران امنیتی سوزانده بودشان. کتاب‌هایی که حالا زیر تیغ سانسور سلاخی شده‌اند. از برشت، گورکی، چخوف و بسیاری دیگر که همیشه ورد زبانش بودند. نمی‌دانی چرا این همه دیر این نام را می‌یابی، شاید هم این همه زود... دیر و زودش را نمی‌دانی فقط وقتی کتابش را (یادها و بودها؛ که از تیغ سانسور در امان نمانده) می‌خوانی، می‌فهمی آب در کوزه و ما... وقتی ایمیلش را پیدا می‌کنی و او صمیمانه پاسخت را می‌دهد و نمایش‌نامه‌اش را در اختیارت قرار می‌دهد؛ تازه می‌فهمی ما بچه‌های این سی سال سیاه چقدر تنبلیم، چقدر بی‌سوادیم و چقدرهایی دیگر که ذهنت را در بر می‌گیرند و افسوسی بزرگ و تلنگری که باید بجنبیم... باورش سخت است که نامی به این مهمی در عرصه تئاتر ایران را کمتر می‌شناسند، حتی آنانی که مدعی تئاتر ملی و غیرملی و فلان و بهمانند. کسی که وقتی یادها و بودهایش را می‌خوانی احساس می‌کنی کنارت نشسته و دارد برایت چون یک راوی حرفه‌ای قصه‌اش را بازی می‌کند، آنچنان جذاب و ساده و بی‌غل و غش که تازه می‌رسی به حرف دوستی که می‌گفت خیلی‌ها آدم‌های مشهوری هستند اما اصلاً مهم نیستند... و می‌فهمی ایرج زهری شاید آنچنان مشهور نیست اما مهم است، بوده و هست و خواهد بود و شاید اگر بخواهی خیلی راحت او را معرفی کنی باید از زبان خودش بگویی که در مقدمه‌ی یادها و بودها می‌نویسد:

"در طول بیش از چهل سال حضور در پهنه‌ی هنر ایران، با چهره‌های درخشانی از هنرمندان: هموطن و خارجی آشنا شدم، دوست گرفتم، هم محبت بسیار و هم دشمنی بی‌اندازه دیدم. اهل ملاحظه‌کاری، پارتی‌بازی و زد و بند نبودم، با هنر راحت‌الحلقومی و هنرمندان آن میانه نداشتم، به کم راضی نبودم، نه‌تنها بر دیگران که بر خودم هم سخت می‌گرفتم و می‌گیرم. بدون رودربایستی، رک و پوست‌کنده، نظرم را می‌گفتم و حاضر بودم، سخت‌ترین انتقادها را گوش بگیرم و درباره‌اش فکر کنم. طبیعی است که در کار بی‌اشتباه نبودم. هنر گنج است که بی‌رنج میسر نمی‌شود و نقد، ارزیابی و ارزشیابی است."

مصاحبه با آدم وحوا، پس ازاخراج آنها ازباغ عدن/ طنزی خلقتی، مُلهم از انجیل / ایرج زهری

در دوره‌های بحران اجتماعی تنها دو چیز یاری دهنده راستین انسان است: طنز و هنر! "نیچه"

این روزها خیلی از هنرمندان در ایران یا سکوت کرده‌اند و یا دست به تحریم زده‌اند، برخی هم که نامشان را حیف است هنرمند گذاشت از این آب گل‌آلوده ماهی می‌گیرند، اما دکتر قطب‌الدین صادقی نه اهل سکوت است و نه تحریم و نه سازش. او بسیار هوشمندانه، نوعی نمایش را برای اجرا در نظر گرفته تا بتواند به نقد اوضاع آشفته امروز ایران بپردازد، بازیگران به مدیریت رندانه‌ی او از اوضاع روز می‌گویند و تلخ و گزنده، حاکمیت دروغ و نفاق و دیکتاتورمآبانه موجود را به ریشخند گرفته‌اند. استقبال از این اجرا جانی دوباره به تئاتر شهر بخشیده و خود محرکی‌ست که نمی‌گذارد اوضاع آشفته‌ی امروز ایران، به آرامش دلخواه حاکمان ختم شود و چنان چالش ایجاد می‌کند که تاثیرش هزاران بار از روزنامه‌ها و مقالات و گفته‌ها و شاید برخی شعارها بیشتر و بیشتر است؛ چرا که در تئاتر هیچ جایی برای شعار دادن نیست.

خنده‌ای بر دردهای مشترک/ گفت‌و‌‌گویی با دکتر قطب‌الدین صادقی/ به بهانه‌ی اجرای "باغ شکرپاره" در سالن اصلی تئاتر شهر/ تهیه و تنظیم: ستاره بهروزی

برایم سیگاری آتش بزن

میان لب هام بگذار

و دور شو

پُر از باروتم!

شعر کوتاه / رضا کاظمی

مادر: (به خود می‌آید) نه. غمگین نیستم. خیلی هم خوشحالم. از این به بعد دیگه راحت می‌شی از شَرِ اونها. یعنی دیگه هی توی خیابونها دستگیرت نمی‌کنن به‌خاطر سر و وضعت؛ به‌خاطر موی بلندت؛ به‌خاطر طرز راه رفتنت. به‌قول خودشون دیگه تکلیف تو مشخص می‌شه که چی هستی؛ این‌وری یا اون‌وری. اما داشتم فکر می‌کردم که اگه ناچار باشی توی بخش زنانه بیمارستان پیژامه زنونه بپوشی، اون‌وقت شاید باید روسری هم سرت کنی.

پسرِ زیبای من/ یک نمایش در سیزده صحنه کوتاه/ قاضی ربیحاوی

"ژان ژنه" می‌گوید: "اگر نمی‌خواهید فردی سیاسی باشید، نه بنویسید و نه حرف بزنید." با این تعریف، که من آن را کاملاً قبول دارم، همه آدم‌های دنیا، یک شهروند سیاسی محسوب می‌شوند، چون همه آدم‌ها نسبت به مسایل پیرامون‌شان واکنش نشان می‌دهند. حالا با توجه به روحیات‌شان این آدم‌ها، دچار شدت و ضعف می‌شوند که تحلیل اصلی و تعریف و تحریف عمده قضیه هم برمی‌گردد به همین شدت و ضعفی که ما از خودمان نشان می‌دهیم.

من و ‌هاینریش بل و پوزش از خوک‌ها/ فردین نظری

"کوسه‌ها به جان هم افتاده‌اند."

pardeha — Mon, 03 Aug 2009 08:32:18 GMT

در اعماق این دریایی که به نظر آرام می‌رسد، کوسه‌ها از هجوم ماهی‌ها به وحشت افتاده‌اند و هر شب، ماهی زخمی و تکه‌پاره‌ای را می‌بینی که کنار ساحل می‌میرد. در اعماق این دریایی که به نظر آرام می‌رسد، کوسه‌ها به جان هم افتاده‌اند و حتی از گور ماهی‌های مرده هم وحشت دارند و خوب می‌دانند که دیگر به هیچ دریایی راه ندارند.

"بی‌سابقه‌تر "

pardeha — Mon, 15 Jun 2009 10:14:18 GMT

دموكراسی

راه فراری نيست/ آلت‌های بزرگ بيرون آمده‌اند/ هر چه ببينند/ م ی ‌گ ا ی ن د/ پشتت را بپا!

پيش‌بينی وضع هوا

روز با ابر آغاز می‌شود/ می‌تواند زمهرير باشد/ اما هر چه روز پيش می‌رود/ خورشيد نمايان‌تر می‌شود/ و بعدازظهر، گرم و آفتابی خواهد بود/ شبانگاه ماه خواهد تابيد/ و بسيار درخشان خواهد بود/ گفتنی است كه خواهد وزيد/ نسيمی دلچسب/ اما نيمه‌شب از وزيدن خواهد ايستاد/ و بعد هيچ روی نخواهد داد/ اين آخرين پيش‌بينی هواست.

هارولد پينتر / برگردان:عليرضا بهنام

"بی‌سابقه"

pardeha — Sun, 31 May 2009 05:35:18 GMT

روایت غیررسمی و طنز آلود از
بیست و دومین نمایشگاه بین‌المللی‌ کتاب تهران

بازدیدکنندگان محترم؛ خواهشمند است به دلیل تقدس محل برگزاری بیست‌ودومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، حجاب اسلامی را رعایت فرمایید!

سایت اثر؛خبر, مقاله, مه ۲۰۰۹

"خوابم می‌برد؛ نه! نمی‌برد، می‌بازد"

pardeha — Wed, 22 Apr 2009 19:35:18 GMT

نمایش‌نامه لکاته اثیری در سایت اثر آپریل ۲۰۰۹, سینما و تاتر

پرونده محسن نامجو به قلم محمدرضا قاسمی

و چند خطی، خط‌خطی‌تر از همیشه، برای دستان پدر که از اردی‌دوزخ بیست سال پیش رو به خاک افتاده‌اند:

همیشه وقتی قسط خانه عقب می‌افتد، پدر پس از نمازش، دستانش را رو به سقف خانه می‌گیرد و می‌گوید: خدا بزرگ است. وقتی می‌خواهیم روی پشت‌بام خانه بخوابیم، بعد از سرکوفت‌های مادر، دوباره باز دستانش را رو به آسمان می‌گیرد و می‌گوید: خدا بزرگ است و من فکر می‌کنم شاید ماه که از همه‌ی ستاره‌ها بزرگ‌تر است خداست و دست‌هایم را رو به ماه می‌گیرم و تا می‌خواهم بگویم: خدا... الله‌اکبرهای نماز پدر و سرکوفت‌های مادر در سرم می‌پیچد و خوابم می‌برد. اما شب‌هایی هم هست که پدر دستانش را رو به آسمان نمی‌گیرد و توی دستانش دسته‌ای اسکناس است و قسط‌های عقب‌مانده خانه را در دستان مادر می‌گذارد و توی اتاق کنار او می‌خوابد و من روی پشت‌بام خانه، خوشحال از اینکه الله‌اکبرهای نماز پدر و سرکوفت‌های مادر دیگر در سرم نمی‌پیچد، دستانم را رو به آسمان می‌گیرم و تا می‌خواهم بگویم: خدا... می‌بینم ماه نیست و فکر می‌کنم شاید خدا از اسکناس‌های توی دست‌های پدر هم کوچک‌تر است و خوابم می‌برد؛ نه! نمی‌برد، می‌بازد؛ می‌بازد به این بیست سال که گذشته، به این بیست بار آمدن اردی‌دوزخ و بیست بار مردن پدر و تصور دستانش که بدون هیچ اسکناسی و هیچ خواهشی از سقف آسمان، رو به خاک افتاده‌اند.

"پلاک23 "

pardeha — Sat, 21 Mar 2009 09:07:18 GMT

زمین؛ بر سیب سرخ زمان، می‌دهد سلام. زمان؛ سوگوار از سرود سرد سوزناک سکوت، سردی را می‌کند جواب؛ با سنگفرشی از سبزینه بهار، بر سینه زمین...

عبارات کهنه‌ای مثل؛ سال نو فلان و بهمان، نو بودن نوروز و بهار را به باد کهنگی می‌دهند، امیدوار نیستم، اطمینان دارم اگر بخواهیم هر دمِ من و تو، بازدمی جاودانه خواهد داشت، در هر دمی که می‌خواهد باشد. پیشکشم به همه، معرفی رمان تازه‌ایست از کسی که همه وجودش، نویسنده است؛ فردین نظری که رمان تازه‌اش را اینچنین دیوانه‌وار آغاز می‌کند:

برادر من احمد در اصل پسر من است، این ماجرا برمی‌گردد به تابستان بیست‌ونه سال پیش...

پلاک 23. فردین نظری. چاپ و نشر آزاد

"مرگ بازی"

pardeha — Fri, 13 Feb 2009 21:50:18 GMT

درباره مرگ بازی. نمایشنامه‌ای از محمدرضا قاسمی. منتشر شده در سایت اثر. ژانویه 2009

مرگ‌بازی زاییده‌ی سه کلمه است؛ زندگی، عشق و مرگ، در فضایی آکنده از کابوسی که زاده و پرداخته‌ی ذهنی‌ست که اندیشه‌ی مرگ در برش گرفته، آنچنان که تنها چیزی که این ذهن تب‌دار را اندکی به آرامش فرا‌ می‌خواند عشق است، عشقی در هیات رویایی که در برزخ هست و نیست شناور است و در این فضای کابوس‌وار، واقعیت چیزی نیست جز حقیقتی تلخ و گزنده که انگار جرم سنگینی‌ست برای انسان که سایه‌ی مرگ بر گستره‌ی زندگی‌اش سنگینی می‌کند و بزرگترین راه گریز از مرگ برای او عشق است، عشقی که خود تنها با مرگ معنا می‌یابد.

نوشتن درباره‌ی مر‌گ‌بازی از منی که یک دهه بی‌رویا زندگی‌ام سرشار از عشقی بود که هر ساله روز تولدم به استقبال مرگ می‌رفتم و هر بار نا امید از یک خودکشی کهنه به تنها پناه ذهن خط‌خطی‌ام رویا باز‌ می‌گشتم، سخت است و انگار با خوانش مرگ‌بازی دوباره رویا در برابر دیدگان خسته‌ام زنده شد، حالا من انگار سخت به زندگی چسبیده‌ام و رویا را سالهاست داده‌ام به دست باد تا با خود ببرد و باد هم او را برده با خود... یک دهه بی‌رویا و با رویا در برزخ مرگ و زندگی نفس کشیدن من، همان دردی‌ست که مرگ‌بازی از آن می‌گوید، در فضایی کابوس‌وار، کافکا‌گونه و تبدار، باورش سخت است اما همین حرفهای صادق هدایت، نه بگذار صدایش کنم هادی صداقت، همان شاعرانه‌های پناهی و کلماتی که قلم حقیقت‌گوی تو فاش ساخته را من یک دهه شاید هر لحظه پا به پای ثانیه‌ها، گیج و گنگ و سرگشته میان عقربه‌های ساعت چوبی خانه‌مان تکرار کرده‌ام در ذهنم که حالا انگار خودش را با زندگی گول زده و مثلاً زنده است. حالا رفیق، چه بگویم، از شخصیت‌پردازی و گره و گره‌افکنی گفتن کار من نیست، کار منی که خود چنین دردی دارم و سخت دچارم به این درد، تنها شاید، باید بر قلمت بوسه بزنم و خاک پایت را ببویم و هر وقت از این گول‌زدن‌های همیشگی با نام زندگی، خسته شدم، مرگ‌بازی را دوباره و دوباره بخوانم و به امید آخرین سیگاری که روی لبانم خاکستر می‌شود دوباره بنویسم: مرگ‌بازی زاییده‌ی سه کلمه است؛ زندگی، عشق و مرگ در فضایی...

"داستان شعری که گفته بودی برایم بنویس"

pardeha — Mon, 19 Jan 2009 17:42:20 GMT

"داستان شعری که گفته بودی برایم بنویس" آخرین کار از مجموعه ده داستانک است که از اوایل سال هشتاد به شکل پراکنده نوشته شده، در واقع این کارها طرح‌هایی برای نوشتن نمایشنامه بوده که یا شکل نگرفته و یا اینکه مانده تا بماند تا سالهایی که هنوز نیامده ...

شعری را که گفته بودی برایم بنویس می‌نویسم، روی زمین ذهنم که هنوز پوشیده از برف آن سالهایی‌ست که برای اولین‌بار شعری برایت نوشته بودم، شعری که روی آسمان نوشتمش‌، آسمانی که آن روزها باورش داشتم، اما پر از ابرهای سیاهی شد که هنوز بیتوته‌ کرده‌اند روی سرمان. مثل همیشه شعرم به سر نمی‌رسد و وقتی می‌خواهم با همان سه نقطه همیشگی کلاغ قصه‌های شعرم را به خانه‌اش برسانم؛ مترسکی که تو خودت لباس‌هایش را دوخته‌ای، همان کلاهی که من بر سرش گذاشته‌ام را به باد می‌دهد و یکباره به دنبال کلاغ می‌افتد و کلمه به کلمه شعرم را زیر چکمه‌های همان سربازی که از جنگ فرار کرده و لباس‌های مترسک را پوشیده بود و چکمه‌هایش را کنار پای مترسک انداخته بود، لگدمال می‌کند و برای اینکه کلاغ بترسد، فریادزنان با همان چکمه‌ها روی سر کلمه‌ها می‌کوبد و فریاد می‌کشد، تا جایی که از شعری که گفته بودی برایم بنویس چیزی نمی‌ماند، فقط یک کلمه می‌ماند که از ترس مترسک، زیر بارش برفی دوباره، کلاه را روی سرش کشیده و دارد می‌لرزد. مترسک همچنان با نگاهش کلاغ را دنبال می‌کند که هنوز به خانه‌اش نرسیده و خسته از همه قصه‌هایی که به سر رسیده‌اند، بال‌بال می‌زند و من تمام تلاشم این است ببینم آن کلمه چه کلمه‌ایست، اما سرم را نمی‌توانم تکان بدهم، کمرم انگار له شده، فقط رو به کلمه با تمام توانم می‌گویم اگر زنده ماند داستان شعری را که گفته بودی برایم بنویس را برایت تعریف کند، که کلاه را از سرت برداشته و به طرفم می‌آیی و...

ده داستانک. محسن عظیمی. ژانویه 2009 سایت اثر

"بازی ناتمام"

pardeha — Tue, 30 Dec 2008 20:26:18 GMT

من کسی را نکشته‌ام، لطفاً مرا بکشید!

نمایشنامه‌ای از: فتح‌اله نیازی

منتشر شده در سایت اثر September 2008

این نمایشنامه در دومین مسابقه ادبیات نمایشی سال به عنوان یکی از ده متن برتر سال انتخاب شد ولی در بازخوانی متون جشنواره تاتر فجر تایید نشد. خواستم درباره نویسنده این نمایشنامه (ناتمام) بیشتر بنویسم، چرا که از سالهای خیلی دور می‌شناسمش، او اکنون در حال کارگردانی نمایشنامه "اتاق زیر شیروانی" می‌باشد و چند سالی‌ست در یک گروه تاتری کوچک، همراه هستیم، گفتن بیشتر از او برایم سخت است، تنها می‌توانم "ماه‌‌ عسل" را تقدیمش کنم و با همین کار دعوت چادرنشین را برای شرکت در یک بازی پذیرا باشم.

"ماه‌ عسل"

هر دو با هم يخ‌ زده بودند. ماشين‌شان مانده بود كنار‌ جاده‌ای كه‌ هنوز پُر بود از برف شب عروسی‌شان. داماد لُختِ مادرزاد، لباس‌هاش تو‌ی تن عروسش‌ زار می‌زد.

" جن و پری "

pardeha — Sun, 30 Nov 2008 05:14:18 GMT

نمایش‌نامه: همیشه خیلی زود دیر می‌شه!

صحنه‌ی ‌یک. صبح. همین امروز: مرد توی اتاق، پشت کامپیوتر، سیگاری می‌گیراند و نمایشنامه‌اش را برای زن که کنارش نشسته می‌‌خواند...

Friday, November 28, 2008

منتشر شده در نشریه ادبی جن و پری